يكي از نگراني‌هاي اساسي، درنظامهاي رياستي،‌ تمايل به خود كامگي و استفاده ازصلاحيت‌ها توسط رهبران مي‌باشد. از همين جهت است كه نقش احزاب،نهادهاي مدني، رسانه‌ها و اپوزيسيون كارآمد وفعال را در نظارت و جلوگيري از لجام گسيختگي حاكمان و سلامت دموكراسي مهم مي‌دانند.دراين نوشته به نقش اپوزيسيون در جلوگيري از خودكامگي حاكمان و جايگاه آن در كشور مي‌پردازيم:

در منابع علوم سياسي از اپوزيسيون به عنوان روح دموكراسي ياد شده است و براي نمونه مي‌نويسد: اگر اپوزيسيوني ناتواني‌هاي وزيران حزب اكثريت را در مجلس افشا كند،‌ قوه مجريه نمي‌تواند خودكامه باشد.

اين نقش در جوامع و كشورهاي اروپايي و غربي براي اپوزيسيون به حدي است كه از آن به عنوان حكومت بديل، سايه و حكومت منتظر نام مي‌برند. براي نمونه در حكومت بريتانيا براي رهبر اپوزيسيون از خزانه دولت حقوق مقرر پرداخت مي‌شود و او با يك وزير كابينه برابري دارد.

نقش اپوزيسيون در نظام‌هاي پارلماني و چند حزبي مهم بوده و با اين نقش مانع اساسي براي حزب اكثريت به شمار مي‌آيد. اگر اپوزيسيون ناتوانيهاي وزيران حزب اكثريت را در مجلس افشا كند، قوه مجريه نمي‌تواند خودكامه باشد. بنابراين يك اپوزيسيو ن كارا و فعال مي‌تواند در پارلمان از قانون گذاري‌هاي نا مطلوب جلوگيري نمايد.

چنانچه در دموكراسي ايالتي  مانند آمريكا نيز اپوزيسيون مي‌تواند ا ز بلند پروازيهاي شاهانه رييس جمهور جلوگيري نموده و احزاب اكثريت را در كنگره به مبارزه بخواند. از سوي ديگر اپوزيسيون زماني مي‌تواند در نقش يك بديل و الترناتيف خوب، به شمار رود كه از ارايه طرحهاي مناسب،‌ كارشناسانه و متناسب با ظرفيت موجود در آن كشور برخوردار باشد تا بتواند در مواقع بحران و ظهور ناكارآمدي نظام‌هاي حاكم، اين نيرو با راهكارهايي كه دارند به عنوان جايگزين داراي برنامه عملاً رهبري كشور را  بر عهده گرفته و راه‌هاي بيرون رفت از وضعيت نابسامان را ارايه نمايد.

با توجه به اين نقش و جايگاه براي اپوزيسيون اين پرسش مطرح است كه آيا در كشور ما چنين نيروي وجود دارد؟ و جايگاه آن در كجا قرار دارد؟

بدون ترديد كشور ما امروز فاقد يك نيروي كارا و فعال به عنوان اپوزيسيون مي‌باشد. اگر چه رهبران سياسي مطرح بعد از ناكامي‌ها در همكاري با دولت اقدام به تشكيل با عنوان اپوزيسيون نموده اند؛ اما ا زآنجايي كه اين حركت برخواسته ا زيك هدف بلند مدت و بر پايه مطالعات و ضروريات استوار نبوده است به زودي از هم پاشيده و موثريت خود را از دست داده است. براي نمونه اپوزيسيوني كه پس از انتخابات رياست جمهوري د ركشور شكل گرفت عمدتاً متشكل از چهره‌هاي بودند كه صرفاً به خاطر از دست رفتن موقعيت‌هاي شغلي و كسب امتيازات جديد در محوري ديگر گرد هم آمده بودند، و از سوي ديگر عمر اين عنوان نيز بستگي به چگونگي برخورد دولت در واگذاري پست‌هاي وزارت و يا ...به سران و رهبران اپوزيسيون دارد.

بنابراين بطور قطع مي‌توان گفت كه ملاك اساسي در همسويي با دولت و شكل‌گيري اپوزيسيون تنها يك چيز مي‌تواند باشد كه آن هم عبارت از حضور در دولت و يا عدم حضور د رآن است. فقدان معيارها و ويژگي هاي اساسي در نهادهايي بنام اپوزيسيون سبب شده است تا اين عناوين نتواند به عنوان يك نهاد و گروهي ناظر برقوه اجراييه عمل نمايد. در پارلمان كشور نيز متاسفانه تا هنوز چنين گروهي وجود ندارد تا در اين نقش فعال شده و از معامله گري‌هاي رهبري پارلمان و دولت جلوگيري نمايد.

بنابراين با اطمينان مي‌توان گفت كه: دموكراسي در افغانستان فاقد روح سالم يعني اپوزيسيون مي‌باشد. اين در حالي است كه بر اساس قانون اساسي كشور رييس جمهور ا زصلاحيت بالايي برخوردار مي‌باشدكه بيش از بيست صلاحيت آن به طور صريح در قانون ذكر شده است.

با توجه به اين صلاحيت‌ها و نبود يك نيروي كنترول كننده آيا امكان آن وجود ندارد كه افغانستان هم به سوي خودكامگي و لجام گسيختگي سوق داده شود.

در درون پارلمان كشور اگر چه از برخي چهره‌ها به عنوان رهبري اپوزيسيون هنوز هم ياد مي‌شود، اما فراموش نبايد كرد كه: اين چهره‌ها نيز متاسفانه از سابقه،‌ توانايي و كاركردهاي  روشن برخوردار نمي‌باشد لذا اين افراد هيچگاه نتوانسته و نخواهند توانست كه اين بار سنگين را به سلامت به سر منزل مقصود سوق دهند. امروز متاسفانه رهبران اپوزيسيون فاقد هر نوع طرح و ارايه راهكار روشن براي بيرون رفت از  وضعيت جاري مي‌باشد. اين در حالي است كه در كشور چون بريتانيا رهبر اپوزيسيون همانند يك وزير كابينه از حقوق و امتيازات برخوردار مي‌باشد.

با اين همه حال اين سوال مطرح است كه در فقدان يك اپوزيسيون كارا چگونه مي‌توان از خودكامگي احتمالي رييس جمهور جلوگيري كرد؟ و با كدامين چشم بينا مي‌توان يك ناظر خوب بر كاركردهاي دولت بود؟